Zespół Hornera u psa. Objawy, przyczyny i rokowanie.

Jeszcze rano oczy naszego psa wyglądały tak samo. Teraz jedno wydaje się mniejsze, powieka opada, a od wewnętrznego kącika nasuwa się jasna błona. Taki obraz może odpowiadać zespołowi Hornera. U golden retrieverów opisuje się go szczególnie często, ale podobna zmiana wymaga badania niezależnie od rasy.

Nagłą różnicę wielkości źrenic zgłośmy niezwłocznie lekarzowi weterynarii i zorganizujmy pilne badanie. Zdjęcia z internetu nie pozwolą rozstrzygnąć, co dzieje się z naszym psem.

Czym jest zespół Hornera

Zespół Hornera wynika z zaburzenia współczulnego unerwienia oka. Ta część układu nerwowego uczestniczy w rozszerzaniu źrenicy i utrzymywaniu położenia powiek.

Droga nerwowa biegnie z mózgu przez rdzeń kręgowy, okolice klatki piersiowej i szyi, następnie w pobliżu ucha środkowego do oka. Dlatego przyczyna widocznych objawów może znajdować się poza gałką oczną.

Objawy widoczne w oku

Charakterystyczne są cztery zmiany:

• Zwężenie źrenicy: źrenica chorego oka jest mniejsza.

• Opadanie górnej powieki: oko wygląda na częściowo przymknięte.

• Zapadnięcie gałki ocznej: oko wydaje się położone głębiej w oczodole.

• Wysunięcie trzeciej powieki: błona przy wewnętrznym kąciku bardziej zasłania oko.

Taki zestaw objawów opisują również polskie opracowania weterynaryjne. Samo wysunięcie trzeciej powieki nie wystarcza jednak do rozpoznania.

Sam zespół Hornera zwykle nie powoduje bólu ani utraty wzroku. Wyjątkiem może być utrudnienie widzenia przez mocno wysuniętą trzecią powiekę. Bolesne oko trzeba ocenić także pod kątem innych chorób, między innymi zapalenia błony naczyniowej.

Zespół Hornera u 6-cio letniej suki rasy Golden Retriever

Co wiadomo o zespole Hornera np. u golden retrieverów?

Predyspozycję goldenów do idiopatycznego zespołu Hornera, czyli postaci bez ustalonej przyczyny, potwierdza badanie opublikowane w „Veterinary Ophthalmology” w 2022 roku. Wśród 120 psów z brytyjskiego ośrodka specjalistycznego było 33 pacjentów z taką postacią, w tym 16 goldenów.

To oznacza niemal połowę przypadków idiopatycznych w badanej grupie, a nie to, że choruje połowa golden retrieverów. Wynik nie określa również częstości występowania zespołu w polskiej populacji psów.

Zespół Hornera może wystąpić także u labradorów oraz psów innych ras. Nie powinniśmy jednak automatycznie przypisywać wszystkim sześciu rasom retrieverów takiej samej predyspozycji jak goldenom.

Możliwe przyczyny

W piśmiennictwie opisano między innymi:

• choroby ucha środkowego;

• urazy głowy, szyi lub okolicy barku;

• choroby mózgu i rdzenia kręgowego;

• zmiany nowotworowe wzdłuż przebiegu drogi nerwowej;

• uszkodzenia związane z niektórymi zabiegami lub znieczuleniem.

U części psów nie udaje się znaleźć przyczyny i rozpoznaje się postać idiopatyczną. Takie rozpoznanie wymaga oceny pacjenta i rozważenia innych możliwości. Sam fakt, że pies jest goldenem i zachowuje się normalnie, nie rozstrzyga sprawy.

Objawy wymagające pilnej pomocy

Jeżeli pies mocno mruży lub pociera oko, nagle gorzej widzi albo oko jest wyraźnie zaczerwienione czy mętne, potrzebuje pilnego badania okulistycznego. Nie traktujmy takich zmian jako zwykłego elementu zespołu Hornera.

Związek z układem nerwowym ma znaczenie praktyczne. W badaniu opublikowanym w 2023 roku opisano 93 psy, u których zespół Hornera towarzyszył chorobie szyjnego odcinka rdzenia kręgowego. Nie oznacza to, że każda zmiana w oku świadczy o chorobie rdzenia. Pokazuje natomiast, dlaczego lekarz powinien znać wszystkie nowe objawy, również te pozornie niezwiązane z okiem.

Jak weterynarz szuka przyczyny

Polskie opracowanie autorów z Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie wskazuje na znaczenie badania okulistycznego, neurologicznego i uszu. Dodatkowe badania mogą obejmować analizę krwi, RTG, tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny. Ich dobór zależy od obrazu klinicznego konkretnego psa.

W polskim piśmiennictwie opisano także test z fenylefryną, czyli lekiem podawanym do oka w celu oceny reakcji źrenicy i pomocy w lokalizacji zaburzenia unerwienia. To badanie wykonywane i interpretowane powinno być najlepiej przez weterynarza okulistę. Nie jest domowym sposobem sprawdzania, czy pies ma zespół Hornera.

Decyzja o tomografii lub rezonansie zależy między innymi od objawów towarzyszących. We wspomnianym badaniu 120 psów obrazowanie wykazało przyczynę u 86 z 88 pacjentów z dodatkowymi objawami, a u 1 z 32 psów z izolowanym zespołem Hornera. Była to wybrana grupa pacjentów skierowanych na takie badania. Wyniku nie należy traktować jako reguły pozwalającej zrezygnować z diagnostyki u każdego psa bez innych objawów.

Na wizycie warto ustalić, co już wykluczono, jakie badania są potrzebne teraz i co będzie wskazaniem do rozszerzenia diagnostyki. Jeżeli potrzebna jest konsultacja okulistyczna lub neurologiczna, poprośmy o wskazanie odpowiedniej placówki.

Leczenie i czas ustępowania objawów

Leczenie zależy przede wszystkim od wykrytej przyczyny. Przy postaci idiopatycznej nie ma jednej swoistej terapii usuwającej problem. Weterynarz może zalecić obserwację i kontrole, a w wybranych sytuacjach leczenie objawowe, na przykład gdy trzecia powieka utrudnia widzenie. Krople poprawiające wygląd oka nie muszą usuwać przyczyny zaburzenia unerwienia.

U psów z postacią idiopatyczną poprawa może następować samoistnie, ale powrót do poprzedniego wyglądu oka bywa powolny. W badaniu Boydella, obejmującym liczną grupę goldenów, przypadki idiopatyczne poprawiały się częściowo lub całkowicie w ciągu 16 tygodni od pierwszego badania, a całkowite ustąpienie objawów odnotowano do sześciu miesięcy.

To opis przebiegu w badanej grupie, a nie termin gwarantowany dla każdego psa. Nie oznacza też, że należy przez kilka miesięcy czekać bez kontroli. Ustalmy z weterynarzem termin ponownej oceny oraz sposób postępowania, gdy objawy się nasilą lub pojawią się nowe.

Co przygotować przed wizytą

Zapiszmy, kiedy pierwszy raz zauważyliśmy zmianę i czy pojawiła się nagle. Pomocne mogą być zdjęcia obu oczu wykonane w podobnym oświetleniu oraz krótki film, jeśli zmienił się sposób poruszania psa.

Przekażmy informacje o ostatnich urazach, problemach z uszami, zabiegach, znieczuleniu i podawanych lekach. Nie stosujmy na własną rękę kropli pozostałych po wcześniejszym leczeniu ani preparatów przeznaczonych dla ludzi.

Dla opiekuna goldena wiadomość o możliwym samoistnym ustąpieniu objawów bywa uspokajająca. Najpierw trzeba jednak zbadać psa i ustalić plan dalszego postępowania. Dopiero wtedy obserwacja w domu ma wyraźny cel i bezpieczne granice.